آزادی عقیده در اسلام و ارتباط با حکم ارتداد

عنوان پیشنهادی:
آزادی عقیده در اسلام و ارتباط با حکم ارتداد

تبیین مساله:
آزادی عقیده به معنای قدرت اختیار و انتخاب انسان در امری که با ذهن و روح او پیوند خورده، باعث ایجاد وابستگی روانی به موضوع شده است. آزادی عقیده در دین اسلام امر مهم و نعمت بزرگ خداوند شمرده می شود، میدان وسیعی است که اندیشه و تفکر آدمی را به رشد و بالندگی می رساند؛ حقی است که خداوند برای انسان جعل و مقرر کرده و دارای حد و مرزهای مشخصی است. زیرا خدای متعال انسان را موجودی مختار و دارای اراده و قدرت انتخاب در عالم تکوین و تشریع با خلقتی هدف دار و حیات مادی محدود آفریده است و او را مسئول کشف حقیقت و یافتن عقیده صحیح با نیروی فکر و اندیشه دانسته تا با تدبر به بررسی مکاتب پرداخته، صراط مستقیم را بشناسد. اسلام بر ایمان آگاهانه انسان ها اصرار می ورزد و هرگونه تحمیل در پذیرش دین را مخالف آزادی می داند. اگرچه اسلام آزادی عقیده را به رسمیت شناخته و آن را از حقوق انسان ها می شمرد ولی در مقابل، حکم ارتداد را نیز تشریع نموده است. ارتداد از احکام مورد اتفاق در فقه و به معنای بازگشت و رجوع به عقب است. به مسلمانی که بعد از قبول دین اسلام از آن روی برگردانده و آیین کفر را برگزیند، مرتد می گویند. اسلام به مسلمانان بعد از پذیرش آیینش اجازه بازگشت نداده و کسانی را که از دین برگردند، به ارتداد محکوم می کند. به این ترتیب این شائبه ایجاد می شود که اسلام دچار تناقض گویی است زیرا از یک سو با آزادی عقیده موافق است و به انسان حق انتخاب عقیده می دهد و از سوی دیگر مرتد را محکوم می کند و او ناگزیر به پذیرش اسلام است، در غیر این صورت باید کیفر جانی یعنی قتل را متحمل شود. بنابراین در این تحقیق سعی شده تا به این سوال پاسخ داده شود که آیا اساساً تناقضی در دین اسلام وجود دارد و چگونه حکم ارتداد و آزادی عقیده در اسلام قابل جمع است.

اهمیت وضرورت:
وجود این تناقض ظاهری وجوب بروز شبهاتی شده است. به نظر می‌رسد که بتوان با تبیین مسئله آزادی و حکم ارتداد پاسخی مستدلّ و قاطع به این شبهات داده شود تا با تقویت ایمان و ایجاد عقیده ای راسخ در قلب مسلمانان، مانع ایجاد هر گونه سوء استفاده از افکار و اندیشه های آزاد انسان ها گردد. در نتیجه، مسلمانان از اسلام به عنوان یک نظام اجتماعی که حساسیت ویژه ای بر صیانت از عقاید و سعادتمندی آنان دارد، شناخت بیشتری پیدا کنند.

سوال اصلی:
چه ارتباطی بین آزادی عقیده و حکم ارتداد در دین اسلام وجود دارد؟

سوالات فرعی:
۱- مفهوم آزادی عقیده از منظر اسلام چیست؟
۲- فلسفه حکمارتداد در اسلام چیست؟

 

کارگاه روش تحقیق، مرکز تخصصی نورالزهرا (س)، ساری، پاییز ۹۵