طراحی مسئله

پس از انتخاب موضوع، باید آن را به مسئله تبدیل کرد، به خاطر اینکه موضوعات، به جهت کلی بودنشان، قابلیت پژوهش ندارند. این یک اصل پذیرفته شده در پژوهش است موضوعات، به جهت کلی بودنشان، قابلیت پژوهش ندارند. این یک اصل پذیرفته شده در پژوهش است که هر چه موضوع جزئی‌تر باشد، پژوهش دقیق‌تر انجام می‌گیرد. برای نمونه، «واقعه کربلا» یک موضوع است که می‌شود برای آن کتابها نوشت، اما «جلوه‌های بندگی عاشقانه در واقعه کربلا» یک مسئله جزئی است که می‌توان در حجم یک مقاله، پیرامون آن پژوهش کرد. به همین دلیل موضوعی را که برای پژوهش انتخاب می‌کنید باید به مسئله تبدیل کنید.
تبدیل موضوع به مسئله از طریق تکنیکی به نام طراحی مسئله انجام می‌شود. طراحی مسئله کار بسیار ساده‌ای است، فقط، نیاز به دقت و کمی هم تجربه دارد. طراحی مسئله دو مرحله دارد: مرحله تجزیه و مرحله ترکیب که در ادامه هر یک را تشریح خواهم کرد.

۱٫ مرحله تجزیه

هدف از مرحله تجزیه، خُرد کردن موضوع به مسائل گوناگون است. برای تجزیه کردن موضوع، از مدل‌های مختلفی استفاده می‌شود که معروف‌ترین آنها مدل خورشیدی است.

nagashi9485-18

 

در مدل خورشیدی، موضوع خود را روی دایره وسط درج می‌کنیم و سؤالاتی که پیرامون آن به ذهن خطور می‌کند را بر روی یکی از شعاع‌های آن می‌نویسیم. برای نمونه:

 

untitled

ببرای تجزیه موضوع به سؤالات متعدد، از شیوه بارش مغزی استفاده می‌شود. بارش مغزی چند قانون دارد که هنگام تجزیه موضوع باید به آن توجه شود:
۱٫ به ذهن خود فرصت دهید. یک زمانی را برای مرحله تجزیه انتخاب کنید که ذهنتان فارغ از تمامی افکار و دغدغه‌ها، بتواند بر روی مسئله تمرکز کند.
۲٫ ذهن خود را آزاد بگذارید، به صورت بارش فکری هر چیزی به بیاید.
۳٫ سعی کنید هر چه به ذهنتان خطور می‌کند را سریعاً یادداشت کنید.
۴٫ در تجزیه هیچ‌گاه ذهن خود را سانسور نکنید. سؤال بد از لحاظ ارزشی وجود ندارد، هر چند ممکن است از لحاظ قالبی وجود داشته باشد.
۵٫ در گام‌های اولیه تجزیه هیچ‌گاه در صدد تنظیم و طبقه‌بندی سؤالات نباشید.
۶٫ در مرحله تجزیه تمام فکر و ذهن باید متوجه سؤال باشد نه پاسخ آنها.
۷٫ برای تجزیه از واژه‌های سؤالی، همانند چه چیزی، چرا، چگونه، به چه دلیل و … استفاده کنید.
۸٫ در مرحله تجزیه مطلوب است که ابتدا بدون رجوع به منابع، تنها و تنها از ذهن خود کمک بگیرید.
برای مرحله تجزیه یک ساعت وقت بگذارید و در یک جای خلوت و با تمرکز کافی به ذهنتان فرصت دهید تا ذهن، موضوع را به سؤالات متعدد خُرد کند.
پس از پایان مرحله تجزیه، یک سؤال از میان سؤالات نگاشته شده را به عنوان سؤال اصلی تحقیق خود برگزینید. انتخاب این سؤال ملاک‌هایی دارد که مهمترین آنها این است که: اولاً در توان محقق باشد (یعنی حیطه تخصصی او و همچنین در دسترس بودن کافی منابع) و ثانیاً مورد علاقه محقق باشد.
در برخی موارد سؤالی که از یکی از شعاع‌های خورشید برای تحقیق انتخاب می‌کنید، امکان دارد موضوعی کلی باشد. در این صورت می‌توانید سؤال انتخابیِ خود را، از طریق مدل خورشیدی، به سؤالات خُردتر تجزیه کنید. یعنی سؤال را در هسته خورشیدِ جدید قرار دهید و سپس سؤالاتی که پیرامون آن به ذهنتان می‌آید را بر روی شعاع‌های خورشید بنویسید. سپس یکی از سؤالات را به عنوان سؤال اصلی تحقیق خود انتخاب کنید.
توجه داشته باشید که هیچ‌گاه خورشیدی که طراحی کرده‌اید را دور نیاندازید؛ زیرا امکان دارد برخی از سؤالات آن هنگام طراحی سؤالات فرعی به کارتان بیایند.

۲٫ مرحله ترکیب

پپس از اینکه در مرحله تجزیه، یک سؤال را به عنوان سؤال اصلی پژوهش خود انتخاب کردید، آن را باید بازطراحی کنید و از حالت پرسشی به حالت مصدری درآورید تا به یک عنوان پیشنهادی برای تحقیق خود برسید. برای بازطراحی مسئله باید از مرحله ترکیب استفاده کنید.
شاید شنیده باشید که عنوان مقاله باید کوتاه و در عین حال، دقیق و در اصطلاح، «مشیر به مسئله» باشد. برای این کار از مرحله ترکیب استفاده می‌شود. برای مرحله ترکیب، شیوه‌های متفاوتی وجود دارد که مشهورترین آنها مدل «سه جزئی» است. مدل سه جزئی بهترین راه است تا قیدهای عنوان پیشنهادی را به دست آورید؛ مراد از قیدهای عنوان پیشنهادی، موضوع عام، موضوع خاص و قید محدود کننده است.
منظور از موضوع عام، همان موضوع کلی بحث شماست. در غالب موارد، آنچه را که شما در مرحله تجزیه، در هسته خورشید قرار داده‌اید، موضوع عام شما خواهد بود. موضوع خاص، همان قیدی است که شما در مسئله خود به موضوع عام افزوده‌اید تا مسئله شما خُردتر شود. در بسیاری موارد، به ویژه در مقالات، اگر مسئله را خرد کنیم، باز هم حجم گسترده‌‌تری از یک مقاله را برای پژوهش می‌طلبد. به همین جهت یک قید به آن می‌افزاییم تا حجم پژوهش محدودتر شود. به این قید، «قید محدود کننده» می‌گویند.
برای نمونه: در مثال تکبّر، اگر ما «راه‌های درمان تکبر» را برای پژوهش خود انتخاب کنیم، موضوع عام ما «تکبر» خواهد بود و موضوع خاص، «راه‌های درمان». اما از آنجا که راه‌های درمان را می‌توان از آیات و روایات به دست آورد، یک قید محدود کننده، یعنی «قرآن کریم» به آن می‌افزاییم و با این سه قید (موضوع عام، موضوع خاص و قید محدود کننده) عنوان پیشنهادی خود را به دست می‌آوریم، یعنی «راه‌های درمان تکبر از نگاه قرآن کریم».

 

untitle

 

توجه داشته باشید که همواره سعی کنید موضوع عام، موضوع خاص و قید محدود کننده را به گونه‌ای تنظیم کنید که پژوهش شما به اندازه حجم یک مقاله باشد، نه کمتر و نه بیشتر. اما اینکه قیود ما به گونه‌ای تنظیم شود که حجم پژوهش در حد یک مقاله باشد، نیاز به تخصص و تجربه دارد، از همین رو، پیشنهاد می‌کنم که در این بخش از اساتید مدرسه خود کمک بگیرید.
در تشریح «بیان مسئله» خواهیم گفت، بهترین راه برای نوشتن بیان مسئله، شرح دادن قیدهای عنوان پیشنهادی و بیان ارتباط بین آنهاست. به همین جهت در طراحی مسئله خیلی دقت کنید. موضوع عام، موضوع خاص و قید محدود کننده را بسیار دقیق انتخاب کنید تا بتوانید تبیین دقیقی از مسئله خود داشته باشید.

پیشنهاد می‌کنم برای تحقیق خود، از طریق تجزیه و ترکیب، یک عنوان پیشنهادی طراحی کنید و با تفکیک موضوع عام، موضوع خاص و قید محدود کننده از طریق کادر زیر برای من ارسال کنید تا پس از مطالعه متن فوق، یک کارورزی هم داشته باشید. برای نمونه، اینگونه بنویسید:
عنوان پیشنهادی:
موضوع عام:
موضوع خاص:
قید محدود کننده:

 

موفق باشید.


  1. حسین هادی زاده گفت:

    موضوع عام تقوا
    موضوع خاص اثرات و فواید تقوا در زندگی اجتماعی و فردی .
    قید محدود کننده : آیات قرآن کریم و روایات معصومین

    • admin گفت:

      سلام علیکم
      در موضوعی که شما در نظر گرفته اید:
      موضوع عام تقوا است و پیشنهاد شما صحیح است.
      موضوع خاص شما نیز صحیح است، اما فقط، «اثرات و فواید». البته در صورتی که در نظرتان این باشد که «اثرات» با «فواید» متفاوت است. اما اگر تنها می خواهید فواید تقوا را بررسی کنید، اثرات را حذف کنید. واژه «تقوا» هم که موضوع عام شماست، نیاز نیست در موضوع خاص آن را تکرار کنید.
      در قید محدود کننده، آیات و روایات صحیح است، ولی بهتر است «زندگی اجتماعی و فردی» را هم قید دیگری برای قید محدودکننده خود قرار دهید.
      موفق باشید.

  2. صادق گفت:

    راه های مقابله با استکبار در کلام امام (ره)
    استکبار
    راه‌های مقابله
    کلام امام (ره)